كرمانج و كرد

نویسنده: سعید طهرانی زاده

گزارش دقیق و واقعی از هنرمند اصیل و استاد منحصر به فرد و گرانقدری همچون احمدقلی احمدی مستلزم شناخت و احاطه بر موسیقی و فرهنگ شمال خراسان )و حتی علم موسیقی به طور عام( از یک سو و شناخت و بررسی زوایا و ابعاد زندگی و شخصیت او از سوی دیگر است، لذا آنچه می خوانید از این منظر و اعتبار، مبتنی و محدود به بضاعت و جایگاه علمی و هنری و داشته های شخصی نگارنده است، نه لزوما در حد و شایستگی آن مرحوم.

وی یکی از بزرگترین و اصیل ترین بخشی از نسل تکرارناپذیر در موسیقی و فرهنگ شمال خراسان بود که ویژگی ها و فاکتورهای خاص جایگاه هنری ممتاز، رفیع، برجسته، منحصر به فرد و دست نیافتنی را برای او رقم می زند. نوازندگی دوتار و به عبارت صحیح تر <بخشی گری> را از کودکی )حدود ۱۰ سالگی( به میراثداری از دایی خود استاد فقید مرحوم خان محمد قیطاقی سرسلسله و استاد اکثر بخشیان بنام معاصر منطقه قوچان )همچون مرحوم حاج حسین یگانه، حاج قربان سلیمانی، مرحم اسماعیل ستارزاده، مرحوم رستم جعفرآبادی و حاج غلام حسین و…( آغاز کرد. برخی از ویژگی های سبکی احمدی را می توان توضیح داد:

کوک

کوک های معمول دوتار نوازندگان و بخشیان شمال خراسان در حال حاضر )خصوصا( و شاید به دنبال تاثیرات فواصل و موسیقی شهری و… محدود و متمرکز به دو کوک در نسبت های فواصل چهارم و پنجم درست نزولی شده است که احمدی از این جرگه خارج و ضمن حفظ عین فواصل استادش همانند او از یکی از کوک های مهجور و بسیار قدیمی استفاده می کرد که توضیح علمی آن در حوصله این مقاله نبوده و فقط به همین اکتفا می شود که کوک مذکور بازمانده و مربوط به دوران قبل از گسترش و نفوذ آرای صفی الدین ارموی )موسیقیدان و نظریه پرداز بزرگ موسیقی قرن ۷ ق( است. نکته مهم دیگر اینکه احمدی از این کوک ها برای همه رپرتوار موسیقی خود استفاده می کرد. همچنین لازم به توضیح است که عموما به علت آلودگی و محدودیت گوش های شنوندگان معاصر یا عادت به شنیدن فواصل پنجم یا چهارم، غالبا در دقایق ابتدای شنیدن ساز ایشان، ارتباط معمول ایجاد نمی شود و کم کم و به تدریج تصور غلط فالشی محو می شود.

آواز

نوع حنجره و استفاده خاص، صداسازی، ویژگی های کشش ها و بعضی تحریرهای خاص محلی، نوع و نحوه ارتباط و اتصال دو بخش یا بهتر دو دانگ )پایین پرده و بالاپرده( و دیگر جزئیات وصف ناپذیر آواز او )که خود بر آن وقوف کامل داشته( کم نظیری و حتی در مواقع روایات و ابعاد و بخش های خاصی بی نظیری او را در آواز ایرانی به طور عام دامن می زند. ناگفته نماند که افت ارتفاع صدای ایشان در یک دوره ۴۰ ساله )با توجه به آرشیو نگارنده( بسیار ناچیز )حدود نیم پرده( است که حداقل در شمال خراسان بی نظیر است.

آهنگ

جریان معمول و رایجی درباره استاد و شاگرد در دوتار شمال خراسان )و حتی دیگر حوزه های موسیقایی و هنری( وجود دارد که طی آن روایت یا آموخته های شاگرد در جایگاه راوی دوم بنا به دلایل مختلفی دچار تغییرات می شود. به عبارت دیگر، شاگرد پس از رسیدن به کمالی نسبی راه و سبک شخصی ای را یافته و روایت انتخابی خود را )البته در همان چارچوب( از آموخته هایش ارائه می کند که عمدا یا عجزا باید آثار استاد خود را به طور نسبی گاهی به سختی از لابه لای روایتی بیابیم. پایبندی عامدانه و وسواس احمدی به حفظ دقیق و پرهیز از دخل و تصرف در آموخته هایش در عین توانایی به اعمال تغییر، ناشی از شناخت و آ گاهی عمیق و عشق او به موسیقی و فرهنگ منطقه بود. با اندکی تامل و بررسی در آثار صوتی و تصویری شادروان احمدقلی احمدی می توان نکات دیگری نیز به آن ویژگی ها افزود که به برخی از آنها نیز اشاره می شود:

۱- توانایی و پایبندی به اجرای کامل و تمام عیار آهنگ ها همراه با آواز در دو بخش بالا دسته و پایین دسته.

۲- نبود حتی یک مورد فالشی در آواز و ساز )در نمونه های موجود ۴۰ سال آخر زندگی او.(

۳- دقت و ظرافت در انتخاب آهنگ در ضمن روایتگری.

۴- وجود نوعی ردیف نوازی در آهنگ هایی خاص که بر وجود تقدم و تاخر نغمات در گذشته دورتر دلالت می کند.

۵- تسلط و بلاغت و بیان قاطع و سلیس و روان در روایتگری و نقالی، ضمن اشراف به امثال و اشعار متفرقه و استفاده مناسب از آنها.

۶- حافظه قوی و تسلط به اجرای فی البداهه هر یک از روایت های موجود منطقه و اشعار متفرقه ترکی، کردی و فارسی.

استاد پس از حدود ۸۱ سال زندگی در آخرین ساعات روز آخر آذرماه امسال در اولین لحظات ورود به محل سکونت خود )شهر کهنه قوچان( در برگشت عاجلانه از تهران در پی شرکت در جشنواره <نعت خورشید> با دلی اندوهناک و کامی تلخ از جفاکاری و بی مهری اطرافیان و گزینش گران مربوطه، در پس اولین قدم های مسیر منزل، دار فانی را وداع گفت و این هم از سعادت و شایستگی اش بود که آخرین بار سازش و صدایش احمدی وار در <نعت خورشید> محمد)ص( همساز شد.

حسین ببی- دایره زن -از هشت سالگی دایره می زده و از روی نت کار می کرده. با مرحوم «حسن وداد» که ویولن زن بودند, همکاری داشتند.

آقای ببی پیرمرد ریزه نقش و مهربان با سادگی و صمیمت گفتند: من برای اینکه با مرحوم« وداد» کار کنم مجبور شدم با تمام بی سوادیم نت یاد بگیرم. دو سال طول کشید که نت یاد گرفتم . و الان حدود ۵۰ ساله با آقای آبچوری همکاری می کنم و در همه جشنواره ها و برنامه ها همراه ایشان هستم.

عیسی قلی پور- ۶۴ ساله. از دوازده سالگی دوتار کار کرده و از شانزده سالگی در مجالس و جشنواره ها شرکت کرده. از ایشان در مورد استادشان سوال شد, گفتند: ما چهار نسل بخشی بودیم و نسل اندر نسل دوتار کار کرده و می خواندیم ولی با همه این ها استاد بزرگوارم مرحوم« حسن یزدانی» معروف به ( حسن بخشو) بود. آقای قلی پور خواننده و دوتار زن گروه هستند.

استان خراسان شمالی نگین سر سبزشما ل شرق ایران پس از ارائه لایحه دولت آقای محمد خاتمی  با مصوبه نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان در بهار سا ل۱۳۸۳رسما به عنوان یکی از استانهای کشور ایران تاسیس گردید.

خراسان شمالی با ۲۸/۱۰۰کیلومتر مربع وسعت و۸۵۰۰۰۰نفر جمعیت دارای ۶شهرستان (بجنورد . اسفراین .شیروان . جاجرم . مانه و سملقان و فاروج )  ۱۵بخش   ۴۰دهستان و بیش از ۱۰۰۰ روستای دارای سکنه  می باشد. این استان از شمال کشوربا  ترکمنستان (با ۲۷۰کیلومتر مرز مشترک ) از شرق و جنوب  با استان خراسان رضوی از جنوب غربی با استان سمنان و از مغرب با استان گلستان هم مرز است.

ارتفاعا تی همچون  آلاداغ , سا لوک , می سی نو یا مان داغی از مهمترین ارتفاعات و رود اترک به عنوان تنها روزخانه دائمی وپر آب شمال شرق کشور دراین استان جریان دارد.

تاریخ و فرهنگ

وجود ۶۰۶اثر تاریخی و محوطه های با ستانی متعد د با سابقه چندین هزار سا له بیانگر غنای تاریخی این استان می با شد این سرزمین د رزمان اشکاانیان از بلاد مهم نساء و اقوام پا رت بوده و در طول تاریخ گذرگا ه حکومت های متعددی بود ه است .

خراسان شمالی (گنجینه فرهنگ ها ) با قومیت های مختلف کرمانج , فارس (تا ت) ,ترک ,ترکمن , کرد و اقلیتهای بلوچ ,عرب  ,لر , ترک ها و فارسهای مهاجر  دیار وفاق  مذهب و قومیت می با شد.

جا ذبه های تاریخی و گردشگری خراسان شمالی

ارگ تاریخی بلقیس در اسفراین , بنای سنگی اسپاخور در مانه و سملقان , قلعه جلال الدین جاجرم ,آینه خانه و عما رت مفخم بجنورد, چها ر تاقی تیموری شیروان و امامزاده سید حمزه فاروج از آثا ر تاریخی شاخص این استان می با شد بخش قابل توجهی از پا رک ملی گلستان روستای زیبای در کش در مانه سملقان , رویین در اسفراین , گلیان در شیروان و بش قارداش  بابا امان و اسفیدان در بجنورد از جا ذبه های گردشگری  استان بشمار می رود.

نمایی از بش قارد

بجنورد

شهر بجنورد  با پهنه ای در حدود ۱۷۲۴۵ کیلومتر مربع از شما ل به جمهوری ترکمنستان از جنوب به شهرستان اسفراین از غرب به شهرستان مانه و سملقان و از شرق به شهرستان شیروان ارتباط دارد.

براساس آخرین تقسیما ت کشوری بجنورد دارای ۳بخش مرکزی , رازجرگلان و گرمخان می باشد .به دلیل وسعت و وجود ارتفا عاتی همچون آلاداغ , سا لوک , می سی نو , بز داغی , دو چنگ و دره ها و دشتهای وسیع از جمله بجنورد و گرمخان  دارای اقلیمی معتدل با زمستانهای سرد و تابستانهای نسبتا ملایم است.

اترک مهمترین رودخانه این منطقه  است و از دیگر رودخانه های آن می توان فیروزه , ارکان , بازخانه , شیرین چای , با با امان , بدرانلو , چناران و…را نام بر د موسیقی در میان این اقوام آمیختگی عمیقی با تمامی شئونات زندگیشان دارد و بازگو کننده باورها , اعتقادات و بینش و تفکر اقوام این ناحیه می باشد و شامل موسیقی ترکی , کردی وترکمنی است.
از انواع مقامهای موسیقی ترکی می توان به تجنیس ,شا ختا , نا لیش ودر موسیقی کردی  اله مزار, هرای , زارنجی , ترغه و …. ودر موسیقی ترکمنی به یاقی یالی, بوجنت , آد چاپان و درسم سن اشا ره نمود.

به سبب وجود تنوع آب و هوا بجنورد دارای مراتع و گونه های گیا هی مختلف و درختانی چون ارس ,بلوط , کر کوه  انواع گرامینه زرشک , باریچه , بید گون , درمنه و …می باشد.

پیشینه تاریخی شهر بجنورد

بررسی محوطه ها, تپه ها و ابنیه ها ی تاریخی شنا سایی شده در این منطقه حاکی از تمدنی کهن است که می توان شکل گیری نخستین زیستگاههای بشری را در حاشیه  رود اترک مشاهده نمود  بجنورد در دوره تاریخی بخشی از سا تر اپی پا رت قلمداد می شد ه است و در کتاب تاریخ سیستان و حدود العام مقدسی ; ناحیه بجنورد را بعنوان بخشی از سرزمین نسا  بر شمرده اند.

در دوره اسلامی همزمان با حکومت های متقارن (طا هریان و ساما نیان ) تا سده هشتم بخش  های وسیعی از بجنورد آباد بود است و به دنبال استیلای مغولان برایران و اسکان عده ای از آنان د ر نواحی این منطقه طایفه گراییت یا گرایلی در حوالی بجنوردساکن شده و اکراد بجنورد نیز در پی سیاست شا عباس صفوی به این محل کوچانده شدند و بجنورد کنونی که در کتب قدیمی از آن به عنوان بیژن گرد یا د کرد ه اند (گرد به معنای شهر و آبادی و بجنورد به معنای شهر بیژن ) توسط تولی خان ابن نجفقلی ازامرای ایلخا نی محلی کردکه از اجداد یار محمد خان شادلو می باشد تاسیس شد.

مردم شناسی و اقوام بجنورد

یکی ازویژگیهای مهم  بجنورد وجود بافت متنو ع قومی و مولفه های فرهنگی متفاوت آن است اقوامی که امروزه در محدوده این شهرستان وجود دارد عبارتند از : ترک ها , کرمانج ها ترکمن ها و فا رس ها (تاتها)
عمده مشغله مردم این شهرستان کشاورزی دامداری و صنا یع دستی از جمله قا لیبافی است و در صد ی از نیروی شاغل این شهرستان د ر بخش صنعت و خد ما ت مشغول به فعا لیت هستند
هم زیتی مسا لمت آمیز این اقوام با فرهنگ  های متفاوت مو جبا ت تنو ع  د رمعیشت و زندگی اعتقادات و باورها  آ داب  و رسوم و موسیقی گردیده است.

بخشی از جا ذبه های تاریخی و گردشگری بجنورد

پارک جنگلی بابا امان , مجموعه تاریخی و تفریحی بش قا رداش , مجموعه فرهنگی و تاریخی مفخم ( مزه مردم شناسی ) عما رت مفخم , بقعه سلطان سیدعباس ابن موسی ابن جعفر,روستای توریستی و پلکا نی اسفیدان , آبشار حمید , باغ علی آباد , چشمه و امامزاده مهنان , آبگرم ایوب پیغمبر و …

سوغات بجنورد

آبنبا ت بجنورد (شکر پنیربجنوردی),  گلیم ( سفره کردی ) لباسهای محلی , انواع قالی , قالیچه و پشتی های ترکمنی مرغوب , چاروق (پای افزار سنتی ) قره قروت , کشک و انگور رازقی ( کلا داری ) و …. بخشی از سوغات و صنا یع دستی مرکز استان خراسان شمالی را تشکیل می دهد که آبنبات بجنوردی از شهرت جها نی برخوردار  است.

لباس محلی ترکمن نمایی از بابا امان

لباس محلی کرمانجی                                                                           نمای بیرونی عمارت مفخم

عمارت مفخم                                                                             نمای داخلی آیینه خانه مفخم

روستای زیبای اسفیدان                                                      لباس محلی کرمانجی

دور نمایی از بش قارداش بجنورد                                                                             پتروشیمی بجنورد

اسفراین

شهرستان  اسفراین با ۵۱۹۲ کیلومتر مربع وسعت در دامنه جنوبی کوههای آلاداغ و جنوب کوه شاه جها ن قرار دارد.اسفراین از شما ل به شهرهای بجنورد و شیروان از جنوب و جنوب غربی به شهرستان سبزوار و استان خراسا ن رضوی , از شرق به شهرستان های قوچان و سبزوار و از غرب به بجنورد محدود است . قله  شا ه جهان از مهمترین ارتفا عا ت و رود قره سو , بید واز  و رویین از مهمترین رودهای آن  است.

پیشینه تاریخی اسفراین

شهرستان اسفراین از اقامتگاه های اولیه اقوام آریایی و قسمتی از سرزمین پارت ها بشمار می رفته  است و در زمان اشکانیان و ساسا نیا ن اسفراین جزو ابر شهر نیشابور  بوده و اهمیتی خاص داشته  است .

روستاهای آباد و پر آب و مزارع سرسبز این دیار نشان از آشنایی قدیم مردم  این منطقه با شیوه های آبیاری وسد سازی دارد  سد مها ر که احتمالا مربوط به دوره سا سا نیا ن است و بعد ها توسط تیموریا ن تعمیر و مرمت شده موید این نظر است اسفراین در حمله اعراب نیز آباد بوده  این شهر در دوره افشا ریه با خشک سالی و ویرانی روبرو شد و مردم به میان آبا د که محل کنونی شهر اسفراین می با شد کوچ نموده و در آنجا سکنی گزیدند. اسفراین دارای یک شهر و ۳بخش مرکزی ,بام و صفی آبا د می با شد.

اسفراین مهد کشتی چوخه ایران

هرساله سیزده و چهارده فروردین ماه در بهار طبیعت بزرگترین مراسم کشتی چوخه ایران در شهرستان اسفراین برگزار می گردد. این مراسم اولین وتنها مراسم کشتی چوخه سنتی ایران است که در فضای بیرونی وبر روی خا ک در گود زینعلی خان ( شما ل شهر اسفراین ) برگزار می شود در این رقابت زیبا کشتی گیران با فنون خاص چوخه همراه با نواخته شدن دهل و سورنا با هم به رقابت می پردازند هر سا له بیش از ۲۰۰هزار نفر از این رقا بتها  دیدن می نمایند که تعداد قابل تو جهی از این تماشا گران برای  دیدن این  مراسم سنتی از اقصی نقاط کشور به اسفراین سفرمی  کنند.

چادر شب بافی در رویین اسفراین

جا جرم

شهرستان جا جرم با ۵۸۷۹  کیلو متر مربع وسعت و ۶۱۷۳۷ نفر جمعیت در جنوب غربی بجنورذ واقع است .جا جرم از شمال و شمال شرق به شهرستان های مانه و سملقان  و بجنورد ,  از جنوب به دشت جوین ,از شرق به  اسفراین و از غرب به استان سمنان  منتهی می شود.این شهرستان  شامل دو نقطه شهری ( گرمه و جا جرم ) , سه بخش  (سنخواست , شوقان  و مرکزی ) , ۶دهستا ن ,  ۵۶  روستا و ۵۴۲ پا رچه آبادی است.

پیشینه تاریخی شهرستان جا جرم

جاجرم یکی از مناطق تاریخی استا ن خراسان شمالی است که در گذر ایا م از پا یگا ه های مهم  حکومتی و دینی ایران بوده است. اها لی آن از طو ایف مختلف مقصود لی گنجه ای ,ازبک  , شا کری رمضا نلو فخرایی , شیخ ا لاسلامی و …. که در طول تاریخ  از مناطق مختلفی همچون بسطام , خوارزم , بخارا و …. به این منطقه کوچ نموده اند تشکیل یا فته است مورخا نی همچو ن مقد سی  ,یاقوت حموی ومستوفی ازآن به سرسبزی و آبادانی یادنموده اند شاعران و دانشمندان ناموری همچون بد رالدین جاجرمی , شاعرمعروف مجد همگر ,ابوالقاسم عبد العزیز مستوفی و ابوالسحاق ابراهیم  جا جرمی از علما ی حدیث نیزاز این شهر برخاسته اند.

بخشی از جاذبه های تاریخی و گردشگری شهرستان جاجرم

قلعه جلا ل الدین (سلجوقی )  ,  زیا رتگا ه علی ابن مهزیار  ,    کاروانسرای ربا ط عشق و ربا ط قلی  , مسجد جامع جاجرم و بنای باغ مزار گرمه

قلعه جلالدین

شیروان

شهرستان شیروان با ۳۷۸۹  کیلو متر مربع مساحت و جمعیتی معا د ل  ۱۶۴۴۶۵ نفراز شما ل به ترکمنستا ن , از جنوب به اسفراین , از شرق به قوچان واز مغرب به بجنورد ارتباط دارد; شیروان از شهرها ی مرتفع استان خراسان شما لی است که در دره رود اترک و در بین کوه های کپه داغ و آلاداغ جای گرفته است شیروان داری آب و هوای نسبتا سرد در زمستان و گرم و معتدل در تابستان می با شد.
شیروان دارای انواع مختلف جا نواران نیمه بیا بانی و خزند گان و پرندگان است . پلنگ , گرگ , روبا ه , گراز , خرگوش , آهو , کل , بزگوهی و …. در محیط طبیعی آن دیده می شود.

پیشینه تاریخی شهرستان شیروان

در مورد وجه تسمیه شیروان نظرات مختلفی بیان شده از جمله اینکه اقوام مهاجر این نام را از غر ب به این منطقه آورده اند و این نام از زمان صفویه رایج گشته و پیشتر در این حدود شهر  دوین بوده است آ ثا ر گورهای  رزتشتی که در روستا های منطقه ما نند دوین ۰ گلیان ۰ زیا رت ۰ منصوران و هنا مه وجود داردوتپه  با ستا نی نادری با قدمت هزاره چها رم وپنجم قبل از میلا د اهمیت تاریخی این منطقه را نشا ن می دهد.

بخشی از جا ذبه های تاریخی و گردشگری شهرستان شیروان

ییلاق زوازم , غا ر کا فر قلعه, غا ر پو ستین دوز ,غا ر سلیمان , مقبره چها ر طا قی تیموری و….

نمونه ای از صنایع دستی استان

ما نه و سملقان

شهرستان مانه و سملقان  با وسعتی معادل ۵۹۷۸ کیلومتر مربع و ۹۲۷۸۰نفر جمعیت از شما ل به راز و جرگلان واز جنوب به شهرستان جاجرم از شرق به بجنورد و از غرب به خطه سرسبزاستان گلستان محدود است.این شهرستان دارای یک شهر ,سه بخش (مرکزی ما نه وسملقان ) ,۶دهستان ,۸۹ روستا و ۲۳۴پارچه آبا دی می  با شد از مهمترین اربفاعات آن قور خود است و بخشی از رود اترک مهمترین رودخانه دا ئمی استان در این شهر ستا ن واقع گردیده است.

پیشینه تاریخی شهرستان مانه و سملقا ن

وجود  آ ثار تاریخی متعدد بیا نگر قدمت این شهرستا ن می با شد. به روایت  تا ریخ  این منطقه  بخشی از ایالت پا رت بوده است.تپه باستانی نادری با قدمت بسیار زیاد اهمیت تاریخی این منطقه را نشان میدهد.

بخشی از جا ذبه های تاریخی و گردشگری شهرستان مانه و سملقان

بنای سنگی اسپاخو ( قدیمی ترین اثر باستانی شمال شرق کشور ) , امامزاده دلاور , امامزاده قاسم , قسمت اعظم پارک ملی گلستان , آبشا ر بیا ر , روستا ی توریستی درکش , موزه حیات وحش و ….

دو نما از  بنای سنگی اسپاخو

اسب اصیل ترکمن در مانه و سملقان

تعدادی از پرورش دهندگان اسب اصیل ترکمن درمنطقه مانه وسملقا ن  مشغول به فعالیت هستند اسب اصیل ترکمن به عنوان پتا نسیل قوی خرا سا ن شما لی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.هر سا له مسا بقا ت اسب دوانی  (کورس های بها ره و پا ییزه ) در این شهرستان انجا م می شود  و با توجه به شهرت جها نی اسب اصیل ترکمن علا قمند ان زیادی از داخل و خارج از کشور از این مسابقت دیدن می نمایند.

جشنواره اسب در بش قارداش

فا روج

شهرستان فا روج با ۱۷۳۶کیلو متر مربع وسعت و ۶۱۳۸۱ نفر جمعیت از شما ل به شهرستان  شیروان از جنوب به شهرستان اسفراین و استان خراسا ن رضوی , از مغرب به شهرستان های شیروان و اسفراین واز غرب به استان خراسان رضوی ارتبا ط دارد

پیشینه تاریخی شهرستان فاروج

شهرستان فاروج یکی از منا طق تاریخی و با تمدن کهن و دیرینه به شما رمی رود به طوری که اولین اقو ام آریا ی در روستا ی خبوشا ن, استا د و خسرو یه مسکن گزیده اند.قدمت روستا ی خبو شا ن به قبل از قرون وسطی با زمی گردد و مر کز حکم رانی شهری بوده است.

ما در زبان کرمانجی* مان ضرب المثلی داریم که ترجمه آن، اینگونه است:

“اسم گرگها بد در رفته، روباه ها دنیا را خراب کرده اند.”

اصل آن:

“ناوی گران ورکتی یه، ریویان دنیا خرا کری یه”

ژن(ئافره ت): زن
پیا : مرد
کور : پسر
دوه ت(کیچ) : دختر
باوک : پدر
دالک(دایک) :مادر
برا : برادر
خوه یشک : خواهر
باپیر : پدر بزرگ
داپیر(نه نگ) : مادربزرگ
مام(تاتگ) : عمو
خالوو :دایی
میمگ : خاله و عمه
زاوا : داماد
وه یو : عروس
خه سوره : مادرزن و پدر زن و پدر شوهر و مادر شوهر و برادر زن
شو : شوهر
ژن : زن و عیال
هاو زاوا : باجناق
ئامووزا : پسر عمو و دختر عمو
خالووزا : پسر دایی و دختر دایی
میمزا : پسر عمه و پسر خاله و دختر عمه و دختر خاله
ژن خالوو : زن دایی
ژن تاتگ : زن عمو
شو میمگ : شوهر خاله و شوهر عمه
دوه ته ر زا : نوه دختری
کررزا : نوه پسری
دش : خواهر شوهر